Таза су және санитария

2025 жилы 19 наурызда университета студенттері үшін 2019 жылғы түлек, Атырау қаласы Жайық–Каспий бассейндік инспекциясының өкілі Нұрланымбекпен ашық дәріс ұйымдастырыл.

Деріс барысинда на ресурстарынке қорғау, Жайық өзені мен Каспий бассейнінің экологическиялық жағдайын Мондингтонтеу, с экожүйелерін тиімді басқарудың заманауи тәсілдері талқыланды. Студенттер мемлекеттик экологический органдағы практическийқ тәжірибемен танысып, өңірдің биологические әртүрлілігін сақтау және с ресурстарынком ұтымды пайдалану стратегии бойынша нақты мысалдарды қарастырды.

Іс-шара барысында экология және мемлекеттік қызмет саласындағы мансап мүмкіндіктері, сондай-ақ жастардың экологиялық бастамаларға қатысуының өңірдің тұрақты дамуына қосатын үлесі ерекше атап өтилді.

Жоба «Қазақстанда қауіпсіз суға, санитарияға және кәріз жүйесіне қолжетімділікті қамтамасыз ету мақсатында жасанды интеллект және машинамен оқыту әдістерін қолдану» тақырыбында жүзеге асырылуда. Зерттеу ТДМ 6.1, 6.2 және 6.3 міндеттеріне қол жеткізуге бағытталған.

Қазақстан қалаларындағы орталықтандырылған су құбыры жүйелерінің 90%-дан астамы Кеңес Одағы кезеңінде салынған және техникалық қызмет көрсетудің жеткіліксіздігі салдарынан ескірген. Сонымен қатар, урбанизацияның қарқынды өсуі жаңа тұрғын аудандарды сумен қамту үшін инфрақұрылымды жаңғыртуды талап етеді.

Зерттеу аясында Атырау қаласының қалалық су және кәріз жүйелерінің, сондай-ақ облыстың ауылдық елді мекендеріндегі децентрализденген су жүйелерінің тұрақтылығын бағалау және мониторинг жүргізу үшін кешенді құрал әзірлеу көзделген.

Жоба нәтижелері су ресурстарын тиімді басқаруға, санитариялық инфрақұрылымды дамытуға және өңірдің тұрақты дамуын қамтамасыз етуге үлес қосады.

2024–2025 жылдары Атырау университетінің зерттеушілері халықаралық серіктестермен бірлесіп Атырау өңіріндегі ауылдық елді мекендердің ауыз су мен санитарияға қолжетімділігін кешенді түрде бағалады. Зерттеу барысында ауылдық су инфрақұрылымының жағдайы, санитария қызметтерінің қолжетімділігі және тұрғындардың жеке су жүйелеріне төлемге дайындық деңгейі талданды. Жұмыс SDG 6 мақсаттарына қол жеткізуге кедергі келтіретін негізгі факторларды, соның ішінде инфрақұрылымдық және әлеуметтік-экономикалық шектеулерді анықтауға бағытталды. Сонымен қатар су ресурстарын басқару, WASH саласындағы мәселелер бойынша академиялық зерттеулер, сауалнамалар мен статистикалық талдаулар жүргізіліп, аймақтағы су сапасы мен санитарлық қызметтерді жақсарту үшін саясаттық ұсыныстар әзірленді.

Х. Досмұхамедұлы атындағы Атырау университетінде «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясы аясында «Суды үнемдеу – болашақты сақтау» атты ауқымды экологиялық сағат ұйымдастырылды.
Шараның мақсаты - өңірдегі су тапшылығы мәселесіне назар аудару, студенттер мен жастар арасында суды үнемдеу мәдениетін қалыптастыру және экологиялық сауаттылықты арттыру.
Жиынның ашылуында Әлеуметтік мәселелер және жастар саясаты жөніндегі проректор Ләйлә Қойшығұлова су ресурстарын қорғаудың мемлекеттік «Таза Қазақстан» бағдарламасымен сабақтастығын атап өтті:
«Қазіргі таңда Қазақстан жаңа даму кезеңіне қадам басып отыр. Бұл кезеңнің маңызды бастамаларының бірі – «Таза Қазақстан» ұлттық экологиялық бағдарламасы. Бұл бағдарлама тек қоршаған ортаны тазарту ғана емес, сонымен қатар қоғамда экологиялық мәдениетті қалыптастыруға, ресурстарды үнемдеуге және табиғатқа жауапкершілікпен қарауға бағытталған кешенді жүйе. Осы тұрғыда су ресурстарын қорғау – «Таза Қазақстан» тұжырымдамасының негізгі өзегі болып табылады. Атырау облысы – су ресурстары тұрғысынан ерекше және стратегиялық маңызы бар өңір. Біз бір жағынан ұлы Жайық өзені бойында орналассақ, екінші жағынан әлемдегі бірегей су жүйесі – Каспий теңізі жағалауында өмір сүріп отырмыз», — деді проректор.
Дидар Жәнібекұлы, ҚР Су ресурстары және ирригация министрлігі Ғылым және инновациялар департаментінің Атырау облысы бойынша директор м.а., өз баяндамасында: «ХХ ғасырдың ең қайғылы экологиялық трагедияларының бірі – Арал теңізінің тартылуы. Бұл тек бір өңірдің ғана емес, бүкіл адамзаттың ортақ мәселесіне айналды. Бүгінде Арал теңізін қалпына келтіру және су жүйелерін сақтау бағытында нақты жұмыстар жүргізілуде. Осы мақсатта ауыл шаруашылығында да, өнеркәсіп саласында да су үнемдеу технологияларын енгізу – уақыт талабы. Рационалды су пайдалану жыл сайын 260 млн текше метрге дейін су үнемдеуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті.
Жиын барысында Атырау облысының су көздері мен экологиялық қауіпсіздігіне қатысты өзекті тақырыптар талқыланып, облыстық табиғи ресурстар басқармасы басшысының орынбасары Зарина Туребаева өңірдегі табиғатты пайдалануды реттеу шаралары туралы баяндама жасаса, География және туризм кафедрасының аға оқытушысы Арман Жұмағазиев облыстың су көздеріне кешенді талдау жасап, Жайық өзенінің қазіргі экологиялық жай-күйіне егжей-тегжейлі тоқталып өтті.
Университет студенттері Эльвира Ибрайм мен Дильназ Досмухамбетова жастар арасында суды тұтыну мәдениетін қалыптастыру және Қазақстанның су қауіпсіздігінің жаңа шынайылығы туралы тың идеяларымен бөлісті.
Экологиялық сағат қатысушыларға судың тек табиғи ресурс емес, стратегиялық маңызы бар құндылық екенін тағы бір мәрте ұғындырды. Шара соңында студенттерге суды үнемдеудің күнделікті тұрмыстағы қарапайым әрі тиімді тәсілдері жазылған ұсынымдар берілді.
Жиын соңында Атырау университетінің «География және туризм» және «Экология» кафедраларының сеньор-лекторлары Арман Жұмағазиев, Жұмагүл Қарамурзиева және Гаухар Батырбаева, сондай-ақ студенттер — 6В05201 «Қолданбалы экология» білім беру бағдарламасының 3-курс студенті Дильназ Досмұхамбетова, 6В01510 «География және тарих пәндерінің мұғалімі» білім беру бағдарламасының 4-курс студенті Ибрахим Шыныбаев және 3-курс студенті Іңкәр Сабырғалиева Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрі Н.Нұржігітовтың алғыс хатымен марапатталды.